Creationisme is Katholiek

Vandaag deel ik een lezenswaardig artikel dat ik enkele jaren geleden schreef voor het Katholiek Nieuwsblad, ter gelegenheid van het feit dat de Pauselijke Bijbelcommissie honderd jaar geleden samenvatte wat de vroege kerk over de schepping had gezegd.

“Creationisme is heidens”. De katholieke Kerk zou het creationisme verwerpen en theïstisch evolutionisme aanhangen. Dat stelde kapelaan Christfried Rodeyns in het Katholiek Nieuwsblad van 6 maart 2009. Deze opvattingen zijn incorrect. Historisch en dogmatisch gesproken is de Katholieke Kerk het creationisme toegedaan. Andere overtuigingen zijn toelaatbaar, mits zij voldoen aan dogmatische criteria.

Wetenschap gaat empirisch te werk, zegt Rodeyns. Was het maar waar. Als we dit van het neodarwinisme konden zeggen, dan waren we allen evolutionisten. De theorie maakt echter metafysische aanspraken op levenscheppende kwaliteiten van natuurlijke selectie en kansmutaties. Met andere woorden: men eist geloof in de theorie zonder waarneembare data te verschaffen. Evolutie binnen soorten is waarneembaar, maar evolutie van soort tot soort een hypothese. Niemand heeft het ooit zien gebeuren. Vandaar dat bij de Darwinpromotie in Rome (zie KN 11) onlangs de microfoon van de Turkse professor uitgezet werd. Het neodarwinisme vereist geloof op gezag alleen.

Dit geloof nu is een geheel ander dan dat van de katholieke Kerk. Dit jaar is het precies honderd jaar geleden dat de pauselijke bijbelcommissie zich uitsprak over de eerste hoofdstukken van Genesis. Samen met relevante gedeelten uit de encycliek Humani Generis vormt dit de laatste gezaghebbende leeruitspraak van de Kerk over de evolutietheorie en Genesis. Deze leert dat de eerste drie hoofdstukken van Genesis een letterlijke en historische betekenis hebben. Exegeses die dit ontkennen, met name mythologische of godsdiensthistorische verklaringen, worden afgewezen. Specifiek moet men aanvaarden als geschiedenis: de onmiddellijke schepping van de mens, de formatie van Eva uit Adam en het letterlijk gebeuren van de zondeval, de rol van de slang ingesloten. Exegeten zijn echter vrij in hun interpretatie van het woord ‘dag’ in Genesis. Zowel de eigenlijke (sensu proprio) als oneigenlijke betekenis (sensu improprio) zijn toelaatbaar, mits aan de eerder genoemde voorwaarden voldaan is.

Belangrijk is dat de bijbelcommissie correct vaststelde dat de kerkvaders nagenoeg unaniem zijn in hun letterlijke interpretatie van Genesis 1-3 als een historisch gebeuren. Waar zij afwijken, zoals Augustinus, is dat niet richting Darwin. Integendeel, Augustinus dacht aan een onmiddellijke schepping, korter dan zes maal 24 uur. Allen waren creationisten en geloofden in een jonge aarde. Deze lijn werd voortgezet door het vierde Lateraans Concilie. Thomas Aquino leerde specifiek sensu proprio. Het creationisme bleef algemeen in de katholieke Kerk tot in de twintigste eeuw. Toen begonnen, met name in de jezuïetenorde, prominente wetenschappers mythologie in de bijbelwetenschappen en darwinisme elders te promoten. Kardinaal Schönborn, een van de weinigen die openlijk tegengas durft te geven, is dominicaan. Toevallig?

Het theïstische evolutionisme in neodarwinistische zin is slechts een alternatief in schijn. Het voldoet niet aan de sensu improprio zoals de bijbelcommissie die definieerde, maar dat is niet eens de hoofdzaak. Het Godsbeeld is niet langer katholiek. De god van het theïstisch evolutionisme schept door middel van een eindeloze hel van lijden, dood en verderf, waaruit uiteindelijk na biljoenen jaren de mens opstaat. Dit is niet de liefdevolle Vader die sprak dat het zeer goed was. Deze god is de duivel zelf en de materiële wereld zijn domein.

De vroege Kerk leerde een goede schepping en een historische zondeval die ziekte, lijden en dood tot gevolg had. Wat we nu zien, is niet meer goed, maar vervloekt, gevallen door menselijke schuld en zuchtend in barensnood.

Wie de huidige situatie ziet als natuurlijk, moet zijn godsbeeld bijstellen. De gnostici en Marcion realiseerden zich dat. Een scheiding tussen het stoffelijke en geestelijke was het gevolg. In onze tijd zien we een vergelijkbare gnostieke stroming opstaan, maar nu ook binnen de katholieke Kerk. Het stoffelijke voor het neodarwinisme en de ziel voor de Heer. Maar zo gaat het niet. Dit godsbeeld is heidens, de oude Demiurg. De vruchten tonen het ook aan. De kolonialistische god van het neodarwinisme stelde lijken van Aboriginals ten toon omdat ze toch niet veel meer waren dan apen. Hij vuurde Stalin aan met dialectisch materialisme, Hitler met zijn übermensch en Dawkins met een wereldbeeld waar ieder doet wat goed is in zijn ogen (van vrije seks tot abortus), zolang hij maar geen creationist is.

Darwinisme heeft een spoor van rassendiscriminatie en intolerantie nagelaten. De onverkwikkelijkheid waarmee men gelovige wetenschappers bejegent, die in de geest van de katholieke Kerk van alle tijden de sensu proprio voorstaan, is geheel in lijn met de vruchten van de theorie op staatkundig gebied. Is dit de Geest van Christus? Aan de vruchten herkent men de boom.

Over details en feilbare pogingen tot modellen kan gediscussieerd worden, maar het creationisme is katholiek.

Prof. dr. Benno A. Zuiddam is buitengewoon hoogleraar Nieuwe Testament, Grieks en Kerkgeschiedenis aan de Faculteit Godgeleerdheid van North-West Universiteit in Potchefstroom, Zuid-Afrika. Creationisme is Katholiek KN122032009p6

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s